Artikel

Late bestralingsschade en hyperbare zuurstoftherapie

Dr. N.E. Spruijt, basisarts/kliniekarts

Da Vinci Kliniek: Expertisecentrum voor wondgenezing, weefselregeneratie en hyperbare zuurstoftherapie

Vaak wordt borstkanker behandeld met bestraling. Bestraling maakt kapot, daarom werkt het. Het maakt zowel de kwaadaardige cellen kapot als de goedaardige cellen. Goedaardige cellen kunnen na de bestraling herstellen. Sommige mensen krijgen tijdens de bestraling al last van bestralingsschade, bijvoorbeeld brandwonden, ontstekingen, en pijn. Over het algemeen herstellen de goedaardige cellen binnen 6 maanden na het afronden van de bestraling, en hebben mensen weinig last van de bestraling op lange termijn.


Sommige mensen hebben op de lange termijn wel last van de bestraling: dit noemen we late bestralingsschade. Volgens cijfers van de radiotherapeuten hebben ongeveer 10% van de mensen die bestraling hebben gehad last van late bestralingsschade. Tien procent is een minderheid, maar treft toch een groot aantal mensen als je nagaat hoe veel mensen per jaar bestraling ondergaan.


Welke klachten horen bij late bestralingsschade?

De klachten die passen bij late bestralingsschade zijn divers. De meeste dames die last hebben van late bestralingsschade van de borst hebben last van pijn, oedeem, en/of een bewegingsbeperking van de arm. Sommigen hebben ook last van herhaaldelijke ontstekingen van de bestraalde borst of slecht genezende wonden in het bestraalde gebied.


Hoe erg de late bestralingsschade is verschilt per persoon. De ene krijgt last van toenemende pijn, waardoor ze steeds meer en meer pijnstilling moeten innemen. Een andere heeft zo veel last van oedeem dat de bestraalde borst zelfs enkele cupmaten groter wordt dan de niet bestraalde borst en niet reageert op oedeemtherapie. Weer een ander krijgt last van toenemende verharding van het bestraalde gebied. Op termijn kunnen de huid en spieren op de borstwand zo strak worden dat de beweging van de arm belemmerd wordt of zelfs de ademhaling!


De klachten van late bestralingsschade zijn niet altijd zo heftig. Bij sommige dames is de borst alleen pijnlijk bij bepaalde bewegingen, bijvoorbeeld als ze bukken of als ze ’s nachts op die zijde draaien. Ze nemen geen pijnstilling, maar ondersteunen de borst tijdens die bewegingen of vermijden die bewegingen. De bewegingsbeperking van de arm kan minimaal zijn, en niet hinderlijk omdat kopjes van een hoge plank ook prima met de andere hand kunnen worden gepakt.

De aard en ernst van de klachten verschillen, zo ook de behandelingen. Met oedeemtherapie, fysiotherapie, het innemen van pijnstilling, en/of kleine aanpassingen in het dagelijks leven kunnen sommige dames prima functioneren ondanks de late bestralingsschade.


Indien de late bestralingsschade ondanks die maatregelen toch een negatieve invloed heeft op de kwaliteit van leven is het goed om te weten dat er ook een andere behandeling is: hyperbare zuurstoftherapie (afgekort HBOT voor “hyperbaric oxygen therapy”). HBOT werd oorspronkelijk ontwikkeld door de marine om duikersziekte te behandelen, maar inmiddels weten we dat er veel andere medische toepassingen zijn. Sinds de jaren 70 wordt het ingezet ter behandeling van late bestralingsschade.


Door de combinatie van hoge druk (in een cabine) en 100% zuurstof (via een masker) tijdens de HBOT wordt het lichaam aangezet om nieuwe bloedvaten aan te maken in het bestraalde gebied. Door de bestraling is er namelijk in dat gebied een tekort aan bloedvaten. Als er meer bloedvaten worden aangemaakt kunnen meer voedingsstoffen en zuurstof naar het bestraalde gebied worden gebracht en meer afvalstoffen en lymfevocht worden afgevoerd, waardoor het bestraalde weefsel herstelt. Bloedvaten zijn niet in een dag gekweekt; de gemiddelde behandeling met HBOT duurt ongeveer 8 weken (5 dagen per week, 2 uur per dag).


Ervaring van mevrouw S, 43 jaar oud.


Het is het beste wat me is overkomen!


Ik ben na een lange weg van ziek zijn tgv borstkanker en veel therapie, waaronder bestraling, voor hyperbare zuurstoftherapie bij Da Vinci Kliniek terecht gekomen.

We verzamelen ons elke dag in de wachtkamer, waar we meestal al gezellig zitten te keuvelen met elkaar. We zijn er allemaal voor 1 doel: kwaliteit verbeteren!

Tijdens de sessie wordt er een film gedraaid die we meestal zelf hebben uitgezocht, maar natuurlijk ook een boek lezen, een puzzel maken of muziek luisteren. Er hangt een hele ontspannen, positieve en gezellige sfeer. Er wordt vaak heel wat afgelachen, maar er wordt ook verdriet gedeeld.

Tijdens de pauze mogen we ons zuurstofmasker 5 minuten afzetten. We kunnen even iets drinken, snoepen en er wordt dan ook heel wat afgekletst, moppen getapt en gelachen.
Er gaat de gehele behandeling een verpleegkundige met ons mee in de tank. Het personeel is zeer vriendelijk, behulpzaam en attent. Mede door hun positieve uitstraling is de therapie heel goed vol te houden. Zelf ga ik ’s morgens werken en rij ik vanuit mijn werk naar Geldrop; parkeer mijn auto gratis voor de deur.

Ik had nooit gedacht dat dit voor mij zo goed zou werken. Ik ben zelfs pijnvrij! Ben nu weer mobieler geworden en heb bijna geen beperkingen meer!

Wat een geweldige therapie. Je hoeft geen pillen te slikken of spuiten te krijgen. Je hoeft alleen maar aanwezig te zijn, TV te kijken of boek te lezen en zuurstof in te ademen. En dan dit resultaat te mogen krijgen is voor mij het aller belangrijkste.


De behandeling vergt wat tijd, maar het effect van de behandeling is bijna altijd de moeite waard. Hoewel de bestraling niet ongedaan kan worden gemaakt merkt bijna iedere patiënte een vermindering van de pijn, oedeem, bewegingsbeperking en als ze een wond heeft geneest deze. Bij sommige patiënten is de HBOT minder effectief: HBOT werkt minder goed bij mensen die roken en bij mensen die langer dan 10 jaar geleden bestraling hebben gehad. Maar ook bij andere mensen wordt het gewenste resultaat niet behaald; daar wordt verder onderzoek naar gedaan.


Niet iedereen met late bestralingsschade kan HBOT ondergaan. Patiënten worden altijd eerst medisch gekeurd. De bijwerkingen van HBOT zijn gering: met name tijdelijke klaringsproblemen van de oren en tijdelijke verandering in het zicht. Sommige patiënten vinden de behandeling vermoeiend: het kost tijd en energie, alsof je een parttime baan erbij hebt. De bijwerkingen zijn kortdurend, het effect van de HBOT op vermindering van de late bestralingsschade houdt bij de meeste mensen levenslang aan. Indien de bestralingsklachten toch terugkomen, kan een patiënte opnieuw HBOT ondergaan.


Late bestralingsschade is een onderbelichte klacht en niet iedere arts is bekend met de mogelijkheid van HBOT. Indien u denkt dat u lijdt aan late bestralingsschade kunt u dit bespreken met uw huisarts en/of een medisch specialist waarbij u op controle komt vanwege de borstkanker. Om op een intake gesprek te komen bij een behandelcentrum voor HBOT is een verwijsbrief nodig. De behandeling wordt vergoed vanuit de basisverzekering.


Wilt u meer weten over late bestralingsschade en HBOT of wilt u een ervaringsdeskundige vragen over haar ervaringen, kom dan naar de workshop Hyperbare Zuurstoftherapie op het Borstkanker Symposium op 6 oktober 2018 in Doorn.