Onderzoek


Goed werkgeverschap bij kanker

“Een ‘one-size-fits-all’ benadering is verre van geschikt.”
“Werkgevers waardeerden de online beschikbaarheid en praktijkgerichtheid van de website.”

Stel je bent leidinggevende en iemand uit je team wordt gediagnosticeerd met kanker. Hoe kan je iemand in deze situatie het beste begeleiden? En hoe zorg je er voor dat deze werknemer ‘succesvol’ terugkeert op de werkvloer? De afgelopen vier jaar heeft Michiel Greidanus (onderzoeker Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid, Amsterdam UMC) onderzoek gedaan naar goed werkgeverschap bij kanker. Met als doel om werkhervatting van werknemers met kanker te bevorderen.

Werkgevers spelen een belangrijke rol in de ziekteverzuim- en re-integratiebegeleiding van werknemers met kanker. Toch kunnen werkgevers onzeker zijn over welke begeleiding ze moeten bieden. Wat mag ik vragen aan de werknemer? Moet ik de werknemer überhaupt lastig vallen tijdens de behandelingen? Is het niet beter om de werknemer even met rust te laten? Ook worstelen ze soms met tegenstrijdige belangen, bijvoorbeeld het belang van de werknemer met kanker, het belang van de andere werknemers en dat van de organisatie. Werkgevers geven aan dat ze onvoldoende kennis en ervaring hebben om werknemers met kanker goed te begeleiden. Daarom is in 2015 het MiLES project opgezet met als doel om werkhervatting van werknemers met kanker te bevorderen, door het ondersteunen van werkgevers.

Welke werkgeveracties zijn belangrijk? Om de rol van de werkgever beter in kaart te brengen is aan werkgevers en werknemers met kanker gevraagd om de belangrijkste werkgeveracties te selecteren voor elk van de volgende fasen van de werkhervatting: vóór de behandeling, tijdens de behandeling, tijdens het plannen van de werkhervatting, en tijdens en na de werkhervatting. Werkgevers en werknemers selecteerden onafhankelijk van elkaar als belangrijkste acties: ‘het bieden van emotionele ondersteuning’, ‘het bieden van praktische ondersteuning’, ‘het toestaan van voldoende ziekteverlof’, ‘het aanpassen van verwachtingen’, ‘het plannen van de werkhervatting’ en ‘het uiten van waardering’. Voor elke fase van werkhervatting werden weer andere werkgeveracties als belangrijk ervaren. Er waren nog een aantal opvallende uitkomsten: • De prioritering van de belangrijkste werkgeveracties verschilde behoorlijk tussen verschillende werknemers. Hieruit blijkt dat iedere werknemer met kanker behoefte heeft aan een andere begeleiding en dat een ‘one-size-fits-all’ benadering verre van geschikt is.

"Voor werknemers met kanker is het dus van belang om duidelijk aan te geven aan welke begeleiding van de werkgever hij of zij behoefte heeft. Zonder deze informatie is het voor de werkgever niet mogelijk om maatwerk te leveren."

• Tussen werkgevers en werknemers zaten grote verschillende in de prioritering van de werkgeveracties in de fase dat de werknemer met kanker in behandeling is. In deze fase vonden werkgevers het belangrijk om alvast een plan te maken voor de werkhervatting. Voor werknemers met kanker was dit minder belangrijk in deze fase. We concludeerden dat werkgevers in deze fase iets vooruit lopen op werknemers. Dit kan een goede samenwerking tussen beide partijen in de weg staan. Daarom is het voor de werkhervatting van belang dat werkgevers en werknemers met kanker wederzijds begrip krijgen voor elkaars situatie. Effectieve communicatie is daarbij cruciaal.

Website met handvatten en tips voor werkgevers Op basis van deze inzichten is een website ontwikkeld die werkgevers ondersteunt bij het uitvoeren van de belangrijkste werkgeveracties gedurende de verschillende fasen van de werkhervatting. Deze website is ontwikkeld met input van werkgevers, werknemers met kanker, bedrijfsarts consulten oncologie (BACO’s) en andere experts. De website biedt werkgevers tips met uitleg, interactieve filmpjes, praktische checklists voor een goed gesprek en links naar andere betrouwbare websites. Bij de interactieve filmpjes kunnen werkgevers kiezen uit verschillende opties. Zo kunnen de valkuilen voor bepaalde gesprekken worden bekeken, of kan men een voorbeeld van een goed gesprek bekijken. Ook kan de werkgever kiezen voor een bepaald ‘type’ werknemer. Er wordt uitgelegd welke benadering van de werkgever past bij verschillende ‘typen’ werknemers. De checklists kunnen werkgevers gebruiken tijdens een gesprek met een werknemer met kanker. Zo’n checklist geeft structuur aan het gesprek en suggesties voor concrete onderwerpen om te bespreken. Op deze manier biedt de website concrete handvatten aan werkgevers voor het leveren van maatwerk.

Ervaringen van werkgevers met de website In 2019 hebben de eerste werkgevers de website gebruikt bij de begeleiding van een werknemer met kanker. Werkgevers gebruikten de website gemiddeld 2 á 3 keer, gemiddeld 26 minuten per keer. Werkgevers gaven de website gemiddeld het cijfer 7,6 op een schaal van 1 tot 10. Daarnaast zouden alle deelnemende werkgevers de website aanbevelen aan een collega. Werkgevers waardeerden de online beschikbaarheid en praktijkgerichtheid van de website. Uit deze studie kan worden geconcludeerd dat werkgevers de website nuttig vinden en dat deze aansluit bij hun behoeften.

Effectiviteit van de website In een andere studie is onderzocht of het haalbaar is om in de toekomst een effectiviteitstudie uit te voeren naar de website. Dit type onderzoek wordt onder andere bemoeilijkt door de privacy wetgeving en onzekerheden over het werven van werknemers met kanker. Deze haalbaarheidsstudie is in 2020 afgerond en de gebruikte onderzoeksopzet is helaas niet geschikt om de effectiviteit van de website voor succesvolle werkhervatting van werknemers met kanker te toetsen. In samenwerking met werknemers met kanker, werkgevers en andere betrokkenen wordt momenteel gekeken naar een alternatieve onderzoeksopzet om de effectiviteit van de website nader kan evalueren.

"Voor werknemers met kanker is het belangrijk om zich te realiseren dat het voor werkgevers complex is om een werknemer met kanker te begeleiden. Veel werkgevers zijn onzeker over hun aanpak, ondanks dat ze hun onzekerheid niet altijd tonen."

Wat is een ‘succesvolle werkhervatting’? Naast het ontwikkelen van de website is onderzocht welke factoren worden gezien als belangrijkste ‘criteria’ om een werkhervatting als ‘succesvol’ te beschouwen. Op basis van groepsgesprekken en een vragenlijstonderzoek onder werknemers met kanker kwamen de volgende factoren naar voren: ‘plezier in werk’, ‘werken zonder dat dit ten koste gaat van de gezondheid’, ‘open communicatie met de werkgever’, ‘vertrouwen van de werkgever zonder aannames over belastbaarheid’, ‘welkom voelen op werk’, ‘goede werk-privébalans’ en ‘gezamenlijke tevredenheid met de situatie (bij werkgever en werknemer)’. Hieruit blijkt duidelijk dat werkhervatting na kanker niet gezien moet worden als een eindpunt. Een succesvolle werkhervatting omvat meer dan alleen terugkeren op de werkvloer. Deze factoren kunnen als startpunt worden gebruikt tijdens gesprekken tussen enerzijds werknemers met kanker en hun werkgevers, en anderzijds werknemers met kanker en zorgverleners.

"Zo kan een werknemer met kanker aangeven wat hij of zij zelf belangrijk vindt met betrekking tot zijn of haar werkhervatting, zodat de begeleiding daarop aangepast kan worden."

Op basis van deze factoren is ook een vragenlijst ontwikkeld die het mogelijk maakt om succesvolle werkhervatting van werknemers met kanker te meten (de I-RTW_CS vragenlijst).

Implicaties MiLES project voor werknemers met kanker • Het is belangrijk dat werknemers met kanker zich realiseren dat hun openheid een belangrijke voorwaarde is voor goede ondersteuning van de werkgever. Werkgevers kunnen alleen maatwerk leveren als werknemers met kanker open zijn over eventuele beperkingen en ondersteuningsbehoeften. Een kanttekening hierbij is dat de gewenste mate van openheid per situatie kan verschillen. • Wederzijds begrip cruciaal voor een goede samenwerking tussen werknemer en werkgever. Enerzijds moeten werkgevers begrip hebben voor ondersteuningsbehoeften van werknemers met kanker. Anderzijds moeten werknemers met kanker ook begrip hebben voor het perspectief van de werkgever. Op die manier kan er samen gewerkt worden aan een persoonlijke begeleiding naar een succesvolle werkhervatting.

Werkgevers zijn een belangrijke schakel om werknemers met kanker aan het werk te houden of ernaar terug te keren. Werkgevers hebben wel ondersteuning nodig om deze rol te vervullen. De ontwikkelde website biedt werkgevers een veelbelovend hulpmiddel om succesvolle werkhervatting van werknemers met kanker te bevorderen.

Michiel Greidanus, onderzoeker Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid (Amsterdam UMC, locatie AMC) en secretaris Stichting Nationale Kanker en Werk Dag Email: m.a.greidanus@amsterdamumc.nl LinkedIn: ww/linkedin.com/in/magreidanus Twitter: @magreidanus
“Werkhervatting na kanker moet niet worden gezien als eindpunt. Een succesvolle werkhervatting omvat meer dan alleen terugkeren op de werkvloer.”

Het onderzoek van Michiel Greidanus wordt gefinancierd door KWF Kankerbestrijding en is een samenwerking met de Universiteit Maastricht. Verschillende onderzoeken zijn gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften. Deze artikelen zijn via deze link gratis te downloaden. Het proefschrift wordt in het najaar van 2020 verwacht. ‘Mocht je dit proefschrift willen ontvangen, stuur dan een bericht naar Michiel via bovenstaande kanalen.’ Als de website vrij beschikbaar komt berichten we hierover in dit magazine.